Choroby powodowane przez grzyby towarzyszą uprawie zbóż przez cały okres wegetacji. Pierwszym zabiegiem chroniącym rośliny jest zaprawianie, a ostatnim zabieg T3 na kłos. Fungicydy aplikowane w terminie T3 mają zabezpieczyć przede wszystkim kłos przed fuzariozą kłosów i septoriozą plew. Nie można pominąć faktu, że zabieg ten zwalcza także choroby liści, w tym dba o zdrowotność najważniejszych liści z punktu widzenia budowy plonu — liścia podflagowego i flagowego. Jaka jest najważniejsza choroba kłosów i dlaczego należy ją zwalczać?
W Polsce występują najczęściej dwie typowego choroby kłosa — fuzarioza kłosów i septorioza plew. Przed zbiorem na kłosach, ale także na pozostałych częściach roślin może pojawić się czerń zbóż. Jednak nie jest ona zaliczana do typowych chorób grzybowych kłosa. Spośród wymienionych chorób zdecydowanie największe znaczenie gospodarcze ma fuzarioza kłosów. Więcej informacji o zagrożeniu, jakim jest fuzarioza kłosów zbóż znajdziesz tutaj: https://osadkowski.pl/blog-agrotechnika/fuzarioza-klosow-zboz, pozwoli to lepiej zrozumieć mechanizmy infekcji i dobrać odpowiednią strategię ochrony. Jej występowanie na roślinach nie tylko obniża ilość plonu, ale także jakość. To właśnie obniżenie jakości ziarna w wyniku zanieczyszczenia ich przez mykotoksyny jest największym zagrożeniem dla powodzenia uprawy.
W przypadku większości chorób zbóż i innych roślin uprawnych jeden sprawca wywołuje określoną jednostkę chorobową. Natomiast fuzarioza kłosów powodowana jest przez kilka gatunków grzybów patogenicznych z rodzaju Fusarium:
Wymienieni sprawcy fuzariozy kłosów mają różną wrażliwość na poszczególne substancje czynne, dlatego też w zabiegu T3 rekomendowane jest ich połączenie, nawet jeśli mają ten sam mechanizm działania.
Ten sam zakres sprawców powoduje też inne choroby w zbożach: zgorzel siewek, fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni. Występuje więc w uprawie przez cały okres wegetacji i w sprzyjających warunkach pogodowych może infekować również kłos.
Choroby kłosa występują co roku na plantacji, ale skala porażenie roślin jest silnie zróżnicowana pomiędzy latami. Presja ze strony choroby zależy od przebiegu pogody. Do warunków sprzyjających wystąpieniu fuzariozy kłosów można zaliczyć:
Zarodniki grzybów z rodzaju Fusarium kiełkują w kłoskach na kwiatkach, które po zapłodnieniu nie zostały przekształcone w ziarniaki. Są one idealną pożywką dla grzybów i umożliwiają ich szybki rozwój. Do infekcji dochodzi w fazie kwitnienia zbóż i zwalczanie choroby jest możliwe tylko w krótkim okresie. Dlatego tak ważne jest terminowe wykonanie zabiegu przy użyciu substancji czynnych o działaniu systemicznym, które powinno zabezpieczać kłos, ale także działać interwencyjnie.
Symptomy choroby widoczne są na kłosach — są one jaśniejsze i szybciej zasychają, zmiany mogą dotyczyć całego kłosa lub jego części. W miarę rozwoju fuzariozy kłosów może się na porażonych częściach (kłos, ziarniaki) roślin pojawiać biało — jasnoróżowa grzybnia.
Choroba może znacznie obniżyć plon ziarna i masę tysiąca ziaren (MTZ), ale do tego dochodzi raczej rzadko. Dużo częściej sprawcy fuzariozy kłosów obniżają jakość plonu, ponieważ wydzielą antyżywieniowe i trujące dla ludzi i zwierząt związki określane mianem mykotoksyn. Jeżeli zostaną przekroczone normy obecności mykotoksyn w ziarnie, to nie może być ono przeznaczone na cele konsumpcyjne oraz paszowe. W ziarnie może występować: deoksyniwalenol (DON), zearalenon (ZEN), bewerycyna, niwalenol (NIV), moniliformina.
Ważną rolę odgrywają rozwiązania niechemiczne. Pierwszym z nich jest odpowiednie zaplanowanie płodozmianu, tak aby rośliny zbożowe i kukurydza nie występowały po sobie na tym samym polu. Jest to zadanie bardzo trudne ze względu na duży udział wymienionych grup roślin w strukturze zasiewów. Dlatego też kluczowe jest właściwe zagospodarowanie resztek pożniwnych po ich zbiorze, ponieważ to na nich bytują i rozwijają się grzyby z rodzaju Fusarium w glebie.
Równie ważne, jak gospodarowanie resztkami pożniwnymi, jest wybór odmian pod kątem wysokiej zdrowotności — dotyczy to zbóż, ale także kukurydzy uprawianej w zmianowaniu.
Fuzarioza kłosów powodowana jest między innymi przez tych samych sprawców co zgorzel siewek. Dlatego pierwszym krokiem w budowaniu zdrowotności łanu jest zaprawianie materiału siewnego, który ograniczy rozwój zgorzeli siewek. Kolejnym krokiem jest dobry zabieg T1, który również zwalcza i zabezpiecza rośliny przed fuzariozą.
Wszystkie wcześniej opisane działania budują zdrowotność roślin, ale kluczowy jest zabieg T3. To właśnie jego zastosowanie pozwala na zabezpieczenie roślin i zwalczenie choroby. Na T3 aplikowane są najczęściej triazole — metkonazol (np. Sierra 60 SL) lub jego połączenie z tebukonazolem. Przygotowanie mieszaniny opryskowej z dwóch triazoli pozwala zwalczyć szerokie zakresy sprawców.
W praktyce rolniczej wykonanie T3 często uzależniane jest od przebiegu pogody. Obserwacje plantacji wskazują jednak, że T3 powinien być przeprowadzony nawet w warunkach niesprzyjających występowaniu fuzariozy kłosów — jego działanie w ochronie liści jest nieocenione.
Fuzarioza kłosów stanowi poważne zagrożenie dla upraw, powodując nie tylko straty ilościowe, ale przede wszystkim dyskwalifikację plonu przez obecność szkodliwych mykotoksyn. Do infekcji dochodzi najczęściej w warunkach wysokiej wilgotności podczas kwitnienia, co wymaga od rolnika precyzyjnego działania w krótkim oknie czasowym. Skuteczna strategia walki z chorobą opiera się na połączeniu właściwego płodozmianu z terminowym zabiegiem fungicydowym T3, wykorzystującym substancje z grupy triazoli.
